Làm thế nào để phát triển trong ngành xuất bản và sáng tạo văn hóa?

Các hộp quà bất ngờ nhân vật Lỗ Tấn và áo ghi-lê len bán chạy như tôm tươi, số lượng gian hàng sản phẩm sáng tạo văn hóa tăng thêm một phần ba, đồng thời nảy sinh các cuộc thảo luận về chủ đề "các nhà xuất bản có thể chuyển đổi 'bản sắc cốt lõi' của mình như thế nào khi tham gia vào lĩnh vực sản phẩm sáng tạo văn hóa." Tại Hội chợ Sách Bắc Kinh 2026 vừa kết thúc, các sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa đã tạo ra nhiều chủ đề nổi bật thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn, giới truyền thông và độc giả. Đằng sau làn sóng này là một hình ảnh thu nhỏ sống động phản ánh quá trình chuyển dịch từ những thử nghiệm đơn lẻ của từng nhà xuất bản sang sự khám phá chủ động của toàn ngành.

Đi kèm với sự hào hứng này là những suy ngẫm nghiêm túc về tình trạng cạnh tranh đồng nhất, năng lực vận hành thị trường chưa đủ và việc phát triển sở hữu trí tuệ mang tính hình thức. Trước thực tế đó, một phóng viên của tờ *Tin tức Báo chí – Xuất bản – Phát thanh – Truyền hình Trung Quốc* đã phỏng vấn một số nhà xuất bản tham gia vào lĩnh vực sản phẩm văn hóa và sáng tạo nhằm thảo luận về những khó khăn, suy tư và chiến lược ứng phó mà họ gặp phải trong quá trình phát triển các mô hình kinh doanh này.

Vì sao luôn tồn tại cuộc đấu tranh liên tục giữa văn hóa và thương mại?

Việc nhấn mạnh tính tinh tế văn hóa có nguy cơ làm xa rời công chúng, trong khi chạy theo thị trường lại dễ bị cuốn theo những xu hướng đại chúng. Chính nghịch lý trong việc cân bằng giữa văn hóa và thương mại này là một "vấn đề ngọt ngào" đối với các nhà xuất bản tham gia vào lĩnh vực sản phẩm văn hóa và sáng tạo. Làm thế nào để tạo ra những cuốn sách bán chạy đồng thời vẫn giữ được tính nguyên vẹn văn hóa vẫn luôn là một thách thức thường trực.

Các sản phẩm văn hóa và sáng tạo vốn dĩ mang cả hai đặc tính "văn hóa" và "thương mại". Đối với các nhà xuất bản, đây thường được xem là một tình thế tiến thoái lưỡng nan: nhấn mạnh tính tinh tế văn hóa có nguy cơ làm xa rời đại chúng, trong khi chạy theo thị trường lại dễ bị chi phối bởi những xu hướng phổ biến. Điều tưởng chừng như là cuộc đấu tranh giữa hai đặc tính trên thực chất lại là vấn đề cân bằng giữa trách nhiệm văn hóa của nhà xuất bản, cơ chế tổ chức và nhu cầu thị trường.

Các nhà xuất bản có cần thay đổi tư duy và chuyển đổi 'bản sắc gen' của mình để tham gia vào các hoạt động văn hóa và sáng tạo hay không? Trước câu hỏi này, ông Khuông Thụy – Giám đốc Ban Văn hóa và Sáng tạo thuộc Nhà xuất bản Văn học Nhân dân – trả lời: "Để thực hiện tốt công tác văn hóa và sáng tạo, việc thay đổi tư duy là điều cần thiết, đồng thời cũng đòi hỏi sự tham gia của đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cán bộ, nhân viên trong ngành xuất bản không thể làm tốt công tác văn hóa và sáng tạo. Chìa khóa nằm ở việc cải cách cơ chế, cụ thể là xây dựng các cơ chế khuyến khích tương ứng nhằm giúp đội ngũ chuyên gia phát huy tối đa tiềm năng của mình." Việc cải cách cơ chế này là cấp thiết. Bà Văn Bội – thành viên nhóm sáng tạo văn hóa "Xưởng số 7" thuộc Nhà xuất bản Dân chủ và Pháp chế Trung Quốc – cho biết: việc sản xuất các sản phẩm văn hóa và sáng tạo chất lượng cao đòi hỏi khả năng phản ứng nhanh trước những biến động của thị trường; thế nhưng hệ thống quản lý nội tại và quy trình ra quyết định của các nhà xuất bản khiến việc điều chỉnh chiến lược linh hoạt như các doanh nghiệp theo định hướng thị trường trở nên rất khó khăn. Hơn nữa, nhiều nhà xuất bản sở hữu tài nguyên IP nội dung chất lượng cao, song lại thiếu năng lực hệ thống trong việc định vị IP, ươm tạo, lan tỏa và thương mại hóa IP. "Vận hành IP không chỉ đơn thuần là cấp phép và sản xuất, mà còn bao gồm tái sáng tạo nội dung, kể chuyện đa phương tiện, vận hành cộng đồng người hâm mộ, cũng như xây dựng một hệ sinh thái sản phẩm bền vững. Điều này đặt ra những yêu cầu mới đối với cơ cấu nhân tài và nền tảng kiến thức của ngành xuất bản truyền thống." Thực tiễn của Nhà xuất bản Tân Hoa cung cấp một hướng tiếp cận. Năm 2025, công ty con 100% vốn sở hữu của Nhà xuất bản Tân Hoa – Công ty TNHH Xuất bản Âm thanh – Hình ảnh Bắc Kinh Tân Hoa – đã đi đầu trong việc thiết kế, phát triển và sản xuất loạt sản phẩm sáng tạo văn hóa mang tên "Sản phẩm sáng tạo văn hóa của Thông tấn xã Tân Hoa", cũng như các hoạt động liên quan đến quá trình chuyển đổi số và phát triển tích hợp của Nhà xuất bản Tân Hoa. Ông Thẩm Kiến – Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Nhà xuất bản Tân Hoa – giải thích rằng các sản phẩm "hot" của đơn vị, ví dụ như loạt bưu thiếp "Chiến thắng", là kết quả của quá trình ươm tạo nhanh sau khi nắm bắt nhu cầu của giới trẻ từ các hội chợ sách và các nền tảng mạng xã hội. Ông Thẩm Kiến nhấn mạnh: "Để tạo ra những sản phẩm văn hóa và sáng tạo chất lượng cao, chúng ta phải tuân thủ ba nguyên tắc: thứ nhất, đảm bảo nội dung không trừu tượng mà giàu hàm lượng văn hóa, tránh việc chồng chéo, gom nhặt các yếu tố một cách máy móc; thứ hai, đảm bảo tính phù hợp của bối cảnh sử dụng, gắn sản phẩm với những tình huống thường gặp như quà tặng, hoạt động cha mẹ – con cái và đời sống thường nhật; thứ ba, đảm bảo thị trường không bị khép kín, để các sản phẩm văn hóa và sáng tạo thực sự bước vào các bối cảnh tiêu dùng, chứ không chỉ dừng lại ở mức độ tự biểu đạt."

Những kỹ năng nội bộ nào là cần thiết để thành công trong hoạt động IP?

Sau nhiều năm khám phá, ngày càng nhiều nhà xuất bản nhận ra rằng hoạt động IP chính là chìa khóa để vượt qua những giới hạn của ngành xuất bản cũng như các sản phẩm văn hóa – sáng tạo. Việc khai thác các đặc điểm và thế mạnh riêng nhằm làm rõ cốt lõi văn hóa, khắc phục những điểm yếu trong vận hành thị trường và thương hiệu, đồng thời mở rộng "vòng tròn bạn bè" cho đổi mới tích hợp đã trở thành một môn học thiết yếu đối với các nhà xuất bản.

Hoạt động IP là chìa khóa để vượt qua những giới hạn của ngành xuất bản và sáng tạo văn hóa. Hoạt động này biến nội dung sách thành các tài sản văn hóa có khả năng phát triển bền vững, đồng thời thấm nhuần vào sản phẩm những câu chuyện độc đáo và giá trị cảm xúc; thông qua việc xây dựng hệ sinh thái độc giả và phát triển đa phương tiện, hoạt động IP thúc đẩy các nhà xuất bản chuyển mình từ "nhà cung cấp nội dung" thành "nhà vận hành thương hiệu văn hóa".

Thành công của IP bắt nguồn chủ yếu từ việc khai thác chính xác và chuyển hóa sáng tạo các hàm ý văn hóa. Năm 2025, doanh số bán hàng của bộ sách "Báu vật Nhân văn" do Nhà xuất bản Văn học Nhân dân phát hành đã đạt trên 30 triệu nhân dân tệ. Cũng kể lại những câu chuyện về Lỗ Tấn, bộ sách "Báu vật Nhân văn" dựa vào việc diễn giải sâu sắc và chuyển hóa sáng tạo các IP văn học kinh điển để diễn giải một cách phù hợp "trạng thái tinh thần" của độc giả trẻ. Trong Hội chợ Sách Thượng Hải 2025, sản phẩm sao chép chiếc áo len len của Lỗ Tấn đã trở thành hiện tượng. Sau khi được nhà văn đoạt giải Nobel Mạc Ngôn và nhà sưu tập Mã Vệ Đô mặc, sản phẩm này đã trở thành một món đồ thời trang, tạo ra hơn 200 triệu lượt tiếp cận trực tuyến. Khoáng Thụy cho biết hiện nay có gần 200 sản phẩm liên quan đến IP Lỗ Tấn trong loạt "Báu vật Nhân văn", trong đó các loại thẻ đánh dấu trích dẫn vàng và miếng dán tủ lạnh được độc giả đặc biệt yêu thích. Các chiếc ba lô in dòng chữ "gánh nặng tư tưởng" và "gánh nặng văn học" đã hết hàng nhanh chóng tại các hội chợ sách ở Bắc Kinh và Thượng Hải.

Cạnh tranh phân hóa đòi hỏi các nhà xuất bản phải quay trở lại với những nguồn lực độc đáo nhất của mình. Dựa vào đặc trưng vùng miền, năm 2025, Nhà xuất bản Nhân dân Tứ Xuyên đã ra mắt hơn 170 sản phẩm văn hóa – sáng tạo thuộc hơn 10 bộ sưu tập, tập trung vào các chủ đề cách mạng, di sản văn hóa phi vật thể, văn hóa Ba Thục, mở rộng thương hiệu và tích hợp văn hóa – du lịch. Trong số đó, nhân vật IP văn hóa – sáng tạo do nhà xuất bản tự thiết kế — thương hiệu gấu trúc "Tuyền Bảo" — đã trở thành hiện tượng. Theo bà Tôn Hiểu Bình, Trưởng phòng Sản phẩm của Nhà xuất bản Nhân dân Tứ Xuyên, chuỗi sản phẩm văn hóa – sáng tạo mang thương hiệu "Tuyền Bảo" đã cho ra mắt hơn 50 mặt hàng, bao gồm thú nhồi bông hình gấu trúc, ba lô và huy hiệu. Tận dụng thành công trong việc xuất khẩu bản quyền sách, công ty đã mở rộng chính xác cơ sở người hâm mộ gấu trúc và hệ thống phân phối ra thị trường nước ngoài. Đáp ứng nhu cầu cụ thể của thị trường hải ngoại, đội ngũ phát triển đã thiết kế một số sản phẩm văn hóa – sáng tạo chủ đề gấu trúc, được người tiêu dùng nước ngoài đón nhận rất tích cực.

Kể từ năm 2024, ông Mục Tứ Mạnh—Giám đốc Phòng Sáng tạo Văn hóa của Nhà xuất bản Khoa học và Công nghệ Cát Lâm—cùng đội ngũ của ông đã khởi động hành trình xây dựng thương hiệu sáng tạo văn hóa của nhà xuất bản mang tên "Vạn Lý Gia Cơ" từ con số không. Qua nhiều đợt nghiên cứu, thử nghiệm và điều chỉnh liên tục, cuối cùng họ đã lựa chọn lĩnh vực y học cổ truyền Trung Hoa cũng như văn hóa du lịch và văn hóa băng tuyết—những lĩnh vực vốn ăn sâu vào định hướng phát triển của nhà xuất bản—làm hai dòng sản phẩm chủ lực. Trong vòng hai năm, họ đã cho ra mắt hơn 130 sản phẩm thuộc các bộ sưu tập như "Ngũ Vận Lục Khí Đường", "Tứ Quý Trường Bạch" và "Cát Nguyệt Dịch Thành". Tại Hội chợ Sách Bắc Kinh năm 2026, nhân vật IP nguyên bản mới nhất của Nhà xuất bản Khoa học và Công nghệ Cát Lâm—cậu bé thuốc "Dược Bất Nhiên"—đã chính thức ra mắt công chúng. Trước sự kiện này, ông Mục Tứ Mạnh chia sẻ: "Điều mà các nhà xuất bản cần làm là bình tĩnh nắm bắt những cảm xúc tinh tế mà độc giả cảm nhận được trong những chi tiết đời thường, rồi thể hiện chúng thông qua những phương tiện văn hóa phù hợp." Là một cơ quan xuất bản chuyên về pháp lý, Nhà xuất bản Dân chủ và Hệ thống Pháp luật Trung Quốc chính thức thành lập thương hiệu sáng tạo văn hóa của mình mang tên "Xưởng Số 7" vào tháng 5 năm 2024. Bộ sách "Hiểu Pháp, Tuân Thủ Pháp Luật và Trở Thành Công Dân Nhiệt Tình", được triển khai dựa trên thế mạnh chuyên môn và các chủ đề nóng trong xã hội, đã được trưng bày tại các triển lãm lớn vào mùa thu năm 2025 và sau đó đã giành được các đơn đặt hàng số lượng lớn từ các nhà sách. Theo bà Văn Bội, trong năm 2026, nhà xuất bản sẽ ưu tiên phát triển IP "Bao Công" như một dự án trọng điểm, triển khai toàn diện từ nội dung văn bản, hình ảnh, âm thanh đến video và các sản phẩm sáng tạo văn hóa. Kế hoạch là ra mắt sản phẩm tại thị trường văn hóa – du lịch trong nước ở các địa phương như Khai Phong và Hợp Phì, đồng thời ban đầu sẽ quảng bá sản phẩm tại các thị trường nước ngoài như Thái Lan.

Trong thời đại bùng nổ thông tin, ảnh hưởng của một phương tiện sách đơn lẻ là có hạn; việc phát triển đa phương tiện đã trở thành con đường thiết yếu để mở rộng phạm vi tiếp cận của một IP và kéo dài tuổi thọ của nó. Ông Triệu Vân, Phó Tổng Giám đốc Ban Thúc đẩy Đọc sách thuộc Tập đoàn Xuất bản Thế kỷ 21, thẳng thắn chia sẻ rằng việc chỉ dựa vào các IP sách để "vượt ra ngoài vòng tròn" là rất khó; đồng thời cũng cần tận dụng quá trình chuyển đổi sang các phương tiện đa phương tiện như hoạt hình và phim ảnh nhằm nâng cao giá trị thương mại của IP.

IP gốc "Tìm kho báu Đại Trung Hoa" của Công ty Hoạt hình Jingding là một ví dụ tiêu biểu. Năm 2025, ba sản phẩm văn hóa – sáng tạo từ loạt IP "Tìm kho báu Đại Trung Hoa" đã giành giải tại Giải thưởng Đồ chơi Trung Quốc và Nước ngoài 2025 cũng như Giải thưởng Đồ chơi Thời thượng Trung Quốc và Nước ngoài. Với nền tảng vững chắc từ IP trị giá hàng tỷ đô la này, "Tìm kho báu Đại Trung Hoa" đã ra mắt thương hiệu đồ chơi thời thượng mang tên "Dingguagua Trendy Toys". Công ty Hoạt hình Jingding đang tích cực khám phá con đường công nghiệp hóa IP và hợp tác cùng Nhà xuất bản Thế kỷ 21 để cùng thúc đẩy sự phát triển đa dạng hóa của thương hiệu "Tìm kho báu Đại Trung Hoa".

Con đường tương lai cho ngành xuất bản và ngành văn hóa – sáng tạo là gì?

Năm 2025, Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa thuộc Hiệp hội Nhà xuất bản Trung Quốc được thành lập, và trong năm nay, ủy ban này đã công bố "Sáng kiến của Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa thuộc Hiệp hội Nhà xuất bản Trung Quốc về Thúc đẩy Phát triển Chất lượng Cao trong lĩnh vực Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa", đề ra lộ trình phát triển hợp tác cho toàn ngành, từ thiết kế cấp cao, xây dựng chung nền tảng, đào tạo nhân tài đến mở rộng ra thị trường nước ngoài.

"Trọng tâm của các nhà xuất bản trong việc phát triển sản phẩm sáng tạo văn hóa cuối cùng phải đặt vào sở hữu trí tuệ (IP)," ông Khuang Thụy nhận định. Việc ươm tạo IP riêng là yếu tố then chốt để phát triển chất lượng cao các sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa.

"Số hóa và chuyển đổi nhập vai cũng là những định hướng quan trọng trong phát triển của chúng tôi năm nay. Quá trình này đòi hỏi việc không ngừng khám phá sự tích hợp sâu sắc giữa công nghệ và văn hóa, và chúng tôi đã bắt đầu triển khai thực tiễn," ông Thân Kiến giới thiệu. Ông giải thích rằng cửa hàng trải nghiệm văn hóa – sáng tạo nhập vai đầu tiên của Thông tấn xã Tân Hoa sẽ khai trương tại Thượng Hải vào tháng 10 năm 2025; và vào năm 2026, một cửa hàng văn hóa – sáng tạo chủ đề đỏ sẽ được xây dựng dựa trên nền tảng "Không gian Đọc Tân Hoa Thiên An" tại Quảng trường Thiên An Môn. Cách tiếp cận đổi mới này kết hợp các sản phẩm văn hóa – sáng tạo chủ đề đỏ với công nghệ XR, cho phép du khách trải nghiệm văn hóa chủ đề đỏ một cách nhập vai, từ đó đạt được sự tích hợp sâu sắc giữa trải nghiệm văn hóa và tiêu dùng văn hóa – sáng tạo, đồng thời kiến tạo một mô hình tiêu dùng văn hóa – sáng tạo chủ đề đỏ mới, cụ thể và thiết thực.

Việc thành lập Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa của Hiệp hội Xuất bản Trung Quốc vào tháng 10 năm 2025 đánh dấu một giai đoạn mới trong sự phát triển hợp tác giữa lĩnh vực xuất bản và các sản phẩm sáng tạo văn hóa. Tại Hội chợ Sách Bắc Kinh năm 2026, Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa thuộc Hiệp hội Xuất bản Trung Quốc đã công bố "Sáng kiến thúc đẩy phát triển chất lượng cao công tác xuất bản và sáng tạo văn hóa". Sáng kiến này nêu ra mười hướng dẫn để các đơn vị thành viên tham khảo, bao quát năm khía cạnh: quy hoạch, xây dựng hệ thống, xây dựng nền tảng, mở rộng kênh và mở rộng ra thị trường nước ngoài. Các hướng dẫn bao gồm: tăng cường định hướng lý luận đối với công tác xuất bản và sáng tạo văn hóa; tiến hành nghiên cứu toàn diện về xuất bản và sáng tạo văn hóa; xây dựng nền tảng thông tin về xuất bản và sáng tạo văn hóa; thiết lập cơ chế giới thiệu các sản phẩm xuất sắc; hoàn thiện cơ chế đào tạo nhân tài sáng tạo văn hóa; xây dựng nền tảng giao lưu liên ngành; xây dựng hệ thống triển lãm và tiếp thị tích hợp; hỗ trợ xây dựng khu vực sáng tạo văn hóa tại hội chợ sách; thúc đẩy mở rộng ra thị trường nước ngoài đối với các sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa chất lượng cao; và hỗ trợ quốc tế hóa những giá trị văn hóa truyền thống Trung Hoa xuất sắc. Sáng kiến này gắn bó chặt chẽ với thực tiễn ngành, trực tiếp giải quyết những khó khăn và thách thức trong việc tích hợp xuất bản và sáng tạo văn hóa, đồng thời cung cấp định hướng và kế hoạch dài hạn cho sự phát triển chất lượng cao và quốc tế hóa công tác xuất bản và sáng tạo văn hóa.

Càng có nhiều thảo luận về xuất bản và sáng tạo văn hóa, kỳ vọng càng cao. Khi chúng ta làm rõ tư duy của mình, điều chỉnh kịp thời, dày công tôi luyện cốt lõi văn hóa bằng phẩm chất chuyên nghiệp của một nhà xuất bản, hoàn thiện trải nghiệm người dùng bằng tư duy sắc bén của một quản lý sản phẩm, và quản lý kỹ lưỡng tài sản trí tuệ (IP) với tầm nhìn dài hạn của một kiến trúc sư, thì những sản phẩm văn hóa – sáng tạo không chỉ chinh phục được lòng người tiêu dùng và giành được sự công nhận trên thị trường, mà còn an ủi tâm hồn và khơi gợi suy tư sẽ tự nhiên trở nên khả thi hơn. Con đường này không dễ dàng, nhưng chính ở đó nằm giá trị cốt lõi của các nhà xuất bản.

Mở Lối Mới, Bắt Đầu Hành Trình Mới

Mỗi thời đại đều có những đặc điểm riêng trong lĩnh vực xuất bản, và mỗi thời đại cũng đều có những sản phẩm phái sinh riêng từ xuất bản. Xuất bản trong thời đại của chúng ta, nhờ nỗ lực của các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo, đã được trao thêm giá trị cảm xúc mới. Những hướng đi mới đang dần hình thành, và chuỗi giá trị ngành đang được mở rộng. Một số đối tác quốc tế cho rằng, dưới ảnh hưởng của các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo, cục diện xuất bản đang được định hình lại. Ở bước tiếp theo, những biên tập viên chỉ có khả năng xử lý văn bản sẽ không còn đủ năng lực để thực hiện công việc xuất bản. Trước tình huống mới này, những nhà xuất bản xuất sắc phải làm chủ các kỹ năng toàn diện như trí tuệ nhân tạo, phát triển đa phương tiện, mở rộng văn hóa – sáng tạo và vận hành tài sản trí tuệ (IP), nỗ lực khai phá những hướng đi mới và khởi hành trên một chặng đường mới.

Hiệp hội Xuất bản Trung Quốc tiến bước cùng thời đại. Vào ngày 18 tháng 10 năm 2025, Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa thuộc Hiệp hội Các Nhà Xuất bản Trung Quốc đã chính thức được thành lập trong khuôn khổ Hội chợ Sách Thiên Phủ. Với hơn 90 thành viên sáng lập, ủy ban này đã trở thành một trong những ủy ban công tác năng động nhất trong Hiệp hội Các Nhà Xuất bản Trung Quốc. Tại cuộc họp khai mạc, ông Ngô Thúc Lâm, Chủ tịch Hiệp hội Các Nhà Xuất bản Trung Quốc, nhấn mạnh rằng việc thành lập Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa là một biện pháp chủ động của Hiệp hội Các Nhà Xuất bản Trung Quốc nhằm tự giác thực hiện tư tưởng của Chủ tịch Tập Cận Bình về văn hóa, góp phần xây dựng quốc gia cường thịnh về văn hóa và triển khai chiến lược bố trí sâu sắc về tích hợp và phát triển ngành xuất bản. Đây là hành động tự giác của ngành xuất bản nhằm kiên trì nguyên tắc chân thành và đổi mới, thúc đẩy sự hưng thịnh của văn hóa; là một cuộc khám phá hữu ích trong việc xây dựng hệ sinh thái mới cho phát triển công nghiệp; đồng thời cũng là biện pháp tích cực nhằm chủ động đáp ứng những kỳ vọng mới của nhân dân đối với đời sống tinh thần và văn hóa, mở rộng không gian mới cho sự phát triển của ngành.

Mũi tên đã bắn ra thì không thể rút lại. Để thực hiện tốt công tác xuất bản và sáng tạo văn hóa, trước hết chúng ta phải trả lời ba câu hỏi nền tảng: Xuất bản và sáng tạo văn hóa là gì? Vì sao chúng ta cần thực hiện xuất bản và sáng tạo văn hóa? Làm thế nào để thực hiện hiệu quả? Đây là những thách thức mới mà thời đại đặt ra cho chúng ta.

Các sản phẩm văn hóa – sáng tạo liên quan đến xuất bản là những sản phẩm đặc thù kết hợp các yếu tố văn hóa từ sách với thiết kế sáng tạo, được thể hiện qua nhiều phương tiện và hình thức khác nhau, mang vẻ đẹp riêng biệt cùng hàm ý văn hóa sâu sắc. Đây là những sản phẩm phái sinh từ sách, thống nhất giữa giá trị nghệ thuật, giá trị sử dụng và giá trị hàng hóa. Không chỉ là một mô hình kinh doanh và hướng đi mới nhằm thúc đẩy sự hội nhập và chuyển đổi trong lĩnh vực xuất bản, đây còn là một cơ hội và không gian mới để thúc đẩy sự chuyển dịch sâu sắc của ngành xuất bản từ "sản xuất nội dung" sang "mở rộng giá trị."

Trên thực tế, các sản phẩm văn hóa và sáng tạo liên quan đến xuất bản đã trở thành một công cụ quan trọng nhằm mở rộng các kênh để ngành xuất bản vươn ra toàn cầu và làm phong phú thêm các hình thức giao lưu văn hóa quốc tế. Đây cũng là phương tiện hiệu quả để kể những câu chuyện Trung Quốc và nâng cao sức hấp dẫn văn hóa. Các cơ quan xuất bản trong và ngoài Trung Quốc đang tích cực triển khai các hoạt động liên quan, từng bước chuyển dịch từ phát triển sản phẩm và khai thác thương hiệu phụ trợ sang vận hành các tài sản trí tuệ (IP) nổi tiếng và hợp tác cấp phép, với kết quả ngày càng đa dạng và giá trị đầu ra tăng trưởng ổn định.

Với sự xuất hiện của các triển lãm sản phẩm văn hóa – sáng tạo liên quan đến xuất bản trước công chúng, một số độc giả tinh ý và những người trong ngành đã bày tỏ lo ngại trên mạng xã hội về việc sự tham gia của các nhà xuất bản vào lĩnh vực sản phẩm văn hóa – sáng tạo có thể ảnh hưởng đến sự phát triển hoạt động kinh doanh cốt lõi của họ hay không. Thực tế, các sản phẩm văn hóa – sáng tạo không tách rời khỏi hoạt động kinh doanh cốt lõi, mà ngược lại, là một sự mở rộng hợp lý của ngành xuất bản. Chìa khóa để đánh giá xem hoạt động này có đi lệch khỏi nghiệp vụ cốt lõi hay không nằm ở chỗ: việc phát triển các sản phẩm văn hóa – sáng tạo có dựa trên nền tảng giá trị cốt lõi về văn hóa hay không, chứ không đơn thuần chỉ xét ở hình thức bên ngoài. Với cách tiếp cận đúng đắn, ngành công nghiệp văn hóa – sáng tạo không phải là ‘bỏ bê nghiệp vụ cốt lõi’, mà còn có thể mở rộng phạm vi hoạt động kinh doanh cốt lõi và tích hợp sâu hơn với các ngành khác.

Đồng thời, chúng tôi cũng nhận thức rõ rằng ngành xuất bản và các ngành công nghiệp văn hóa – sáng tạo vẫn đang đối mặt với một số thách thức: việc tích hợp nguồn lực còn chưa đủ, các kênh thị trường hoạt động thiếu hiệu quả, cơ chế phát triển chưa hoàn thiện, sự hợp tác trong chuỗi giá trị ngành còn yếu, thiếu các tiêu chuẩn ngành, việc khai thác chiều sâu văn hóa còn hạn chế, thiếu nhân lực chuyên nghiệp có kiến thức liên ngành, cũng như cần nâng cao năng lực giao tiếp quốc tế.

Kể từ khi thành lập, Ủy ban Công tác về Ngành Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa đã nghiên cứu và phân tích kỹ lưỡng thực tiễn cũng như những vấn đề tồn tại trong lĩnh vực xuất bản và sáng tạo văn hóa, làm rõ mục tiêu và định hướng công tác, kiên trì lấy nội dung làm nền tảng và giá trị làm trung tâm, luôn tập trung vào chủ đề chính "phát triển chất lượng cao", phát huy vai trò tiên phong, xây dựng các nền tảng hợp tác, thúc đẩy liên kết liên ngành, hỗ trợ kể tốt câu chuyện Trung Quốc và tăng cường đào tạo nhân tài cho ngành xuất bản và sáng tạo văn hóa.

Ngành xuất bản và các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo hỗ trợ và nuôi dưỡng lẫn nhau. Vì mục tiêu này, Ủy ban Công tác về Ngành Xuất bản và Công nghiệp Sáng tạo Văn hóa nhấn mạnh việc tuân thủ các nguyên tắc sau: thứ nhất, sách là nền tảng; thứ hai, sáng tạo là ứng dụng; thứ ba, bản quyền là cơ sở; và thứ tư, lợi ích kép là ưu tiên hàng đầu. Điều này có nghĩa là kiên định với sứ mệnh ban đầu của ngành xuất bản, khai thác sâu giá trị nội dung, lấy sáng tạo làm ngòi bút và văn hóa làm mực viết, từ đó thực hiện những biện pháp thiết thực nhằm thúc đẩy bước chuyển mình từ "sản xuất nội dung" sang "mở rộng giá trị" trong lĩnh vực xuất bản sách.

Đi xa hơn một bước, việc phát triển xuất bản và sáng tạo văn hóa không chỉ cần bám rễ vào mảnh đất phì nhiêu của văn hóa địa phương mà còn phải có tầm nhìn toàn cầu, đảm nhận vai trò "đại sứ văn hóa" trong các giao lưu văn hóa Trung – Ngoại, biến hoạt động xuất bản và sáng tạo văn hóa thành một cây cầu văn hóa nối liền quá khứ với tương lai, Trung Quốc với thế giới, từ đó đóng góp nhiều hơn nữa vào việc thúc đẩy xây dựng quốc gia cường thịnh về văn hóa cũng như thúc đẩy giao lưu và học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn minh nhân loại.

Kể từ khi thành lập, Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa đã kiên trì tuân thủ các nguyên tắc lấy hoạt động làm dẫn dắt, lấy triển lãm làm cầu nối và lấy dịch vụ làm sợi dây gắn kết, từng bước vững chắc trên con đường khám phá sự hội nhập sâu rộng giữa xuất bản và sáng tạo văn hóa, đồng thời tiếp thêm sức sống mới và động lực mới cho sự phát triển chất lượng cao của ngành. Hội nghị thành lập đầu tiên cũng đã tổ chức buổi tọa đàm và trao đổi chủ đề "Kể chuyện Trung Quốc bằng sáng tạo văn hóa", quy tụ trí tuệ của toàn ngành, làm rõ sứ mệnh cốt lõi của Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa — "gốc rễ nằm ở văn hóa, phục vụ ngành và kết nối Trung Quốc với thế giới" — đồng thời đặt nền móng tương đối chuẩn hóa cho khởi đầu hoạt động của Ủy ban.

Vào ngày 17 tháng 11 năm 2025, Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa đã tổ chức 'Hội nghị Bàn tròn giữa các Nhà xuất bản và Nhà phân phối từ các Quốc gia tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường' tại Bắc Kinh. Hơn 100 đại biểu đến từ các cơ quan xuất bản và phân phối nước ngoài tại châu Á, châu Âu, châu Phi, châu Đại Dương và Nam Mỹ, cũng như các đại biểu đến từ các đơn vị thành viên của Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa, đã tham dự hội nghị.