Lần đầu tiên, các sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa của Trung Quốc xuất hiện tập thể tại một hội chợ sách quốc tế, thu hút độc giả quốc tế bằng những câu chuyện Trung Quốc cụ thể và sống động.

Tại Hội chợ Sách London 2026 vừa khép lại, một luồng gió ấm từ phương Đông đã lặng lẽ lan tỏa. Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa thuộc Hiệp hội Nhà xuất bản Trung Quốc (sau đây gọi tắt là Ủy ban Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa) lần đầu tiên tham dự Hội chợ Sách London, hợp sức cùng hơn 60 nhà xuất bản trong nước để giới thiệu hơn 1.000 sản phẩm văn hóa – sáng tạo tinh xảo dưới chủ đề "Các sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa Trung Quốc". Các sản phẩm này bao quát từ các hình tượng văn hóa kinh điển đến những mặt hàng thể hiện thẩm mỹ phương Đông, từ họa tiết truyền thống đến thiết kế hiện đại, kết hợp di sản văn hóa với nét gần gũi trong đời sống thường nhật, thu hút sự chú ý rộng rãi từ các nhà triển lãm, độc giả và đồng nghiệp xuất bản quốc tế. Gian trưng bày "Các sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa Trung Quốc" đã thu hút sự quan tâm của độc giả quốc tế. Nhân dịp bế mạc hội chợ sách, ông Trương Nhược Khải – Phó Tổng Thư ký Ủy ban Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa thuộc Hiệp hội Nhà xuất bản Trung Quốc kiêm Giám đốc Phòng Phát triển Kinh doanh Nhà xuất bản Ngoại văn – đã dành cho phóng viên này cuộc phỏng vấn riêng, trao đổi về những điểm nổi bật trong hoạt động tham gia, phản ứng từ thị trường nước ngoài, những thành quả hợp tác đạt được cũng như kế hoạch phát triển trong thời gian tới.

Câu hỏi: Đây là lần đầu tiên Ủy ban Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa tham dự Hội chợ Sách London. Chúng ta đã chuẩn bị những gì cho "lần ra mắt" này?

Trương Nhược Khải: Mặc dù đây là lần đầu tiên chúng tôi tham dự Hội chợ Sách London, nhưng chúng tôi không bắt đầu từ con số không. Kể từ khi thành lập, Ủy ban Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa đã cam kết kể câu chuyện Trung Quốc thông qua các sản phẩm sáng tạo văn hóa. Chúng tôi đã tích lũy được kinh nghiệm liên quan tại các sự kiện trong nước như Hội nghị bàn tròn "Vành đai và Con đường" và Hội chợ Sách Bắc Kinh. Lần này, thông qua cơ chế đề cử từ các đơn vị thành viên và lựa chọn bởi chuyên gia, chúng tôi đã huy động hơn 100 đơn vị thành viên của Ủy ban Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa để tập hợp những sản phẩm sáng tạo văn hóa tiêu biểu nhất thể hiện tinh hoa văn hóa Trung Hoa. Các sản phẩm trưng bày đều được yêu cầu vừa mang đặc sắc văn hóa Trung Hoa, vừa có góc nhìn toàn cầu. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đang đẩy mạnh công tác chuẩn bị sơ bộ cho Nền tảng Dịch vụ Tổng hợp Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa Hải ngoại "Con đường Tơ lụa Đám mây". Chúng tôi sẽ tận dụng năng lực cung cấp dịch vụ hải ngoại của nền tảng này để quảng bá các sản phẩm trưng bày ra thị trường quốc tế, từ đó xây dựng một nền tảng trực tuyến vững chắc cho triển lãm thực tế, đồng thời khám phá các hướng đi khả thi nhằm triển khai tại các hiệu sách vật lý ở nước ngoài. Khu vực "Những Sản phẩm Xuất sắc về Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa Trung Quốc" sẽ trở thành một dự án thương hiệu của Cục Xuất bản Ngoại ngữ Trung Quốc và Ủy ban Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa thuộc Hiệp hội Nhà xuất bản Trung Quốc, không ngừng hoàn thiện và phát triển, tập hợp sức mạnh của ngành xuất bản và sáng tạo văn hóa, đồng thời tận dụng tốt các cơ hội do các hội chợ sách quốc tế và các hoạt động giao lưu văn hóa mang lại nhằm phát huy vai trò độc đáo như một nền tảng truyền thông quốc tế.

Câu hỏi: Phản hồi như thế nào? Loại sản phẩm nào được độc giả và các nhà triển lãm nước ngoài ưa chuộng?

Trương Nhược Khải: Phản hồi rất tích cực; triển lãm tập trung chắc chắn đã thu hút đông đảo người tham dự. Độc giả và các nhà trưng bày quốc tế đặc biệt ưa chuộng những sản phẩm "bắt nguồn từ các tác phẩm kinh điển và hòa nhập vào đời sống thường nhật", nói chung thuộc hai nhóm sau: Nhóm thứ nhất gồm các sản phẩm văn hóa – sáng tạo mang yếu tố truyền thống Trung Hoa cổ điển, như sản phẩm lấy cảm hứng từ nhân vật trong thần thoại Trung Hoa cổ đại, từ Tứ Đại Danh Tác (Tôn Ngộ Không, các anh hùng Lương Sơn Bạc, Thập Nhị Kim Sư Kim Lăng), cũng như thư pháp và hội họa Trung Hoa. Những sản phẩm này gây tiếng vang mạnh với độc giả quốc tế nhờ nền tảng văn hóa sẵn có của họ; bằng cách thể hiện những nhân vật và cảnh quan mà họ yêu thích, chúng đã thu hẹp khoảng cách giữa văn hóa Trung Hoa và khán giả quốc tế. Nhóm thứ hai gồm các sản phẩm văn hóa – sáng tạo mang tính ứng dụng cao, đồng thời thể hiện tinh hoa của thẩm mỹ phương Đông. Tiêu biểu là phụ kiện tóc được thiết kế dựa trên các yếu tố lấy từ hiện vật bảo tàng, đèn bàn sách mô phỏng cảnh trong *Hồng Lâu Mộng*, khăn quàng cổ in hình nai chín sắc lấy cảm hứng từ tranh tường Đôn Hoàng, cũng như thú nhồi bông hình gấu trúc đang đọc sách và uống trà sữa. Những sản phẩm này một cách tinh tế thể hiện sức sống hiện đại của thẩm mỹ truyền thống Trung Hoa, đồng thời xây dựng hình ảnh Trung Quốc gần gũi, dễ tiếp cận và giàu tính nhân văn.

Câu hỏi: Ngoài việc nhận được các đánh giá tích cực, đã có bất kỳ ý định hợp tác thực chất nào được thiết lập chưa?

Trương Nhược Khải: Đúng vậy. Nhân viên từ các hiệu sách độc lập và nhà xuất bản nước ngoài đã đặt hàng các sản phẩm văn hóa – sáng tạo, đặt hàng chúng tôi sản xuất theo yêu cầu cá nhân hóa, thậm chí còn bày tỏ ý định hợp tác nhập khẩu bản quyền thông qua các sản phẩm văn hóa – sáng tạo của chúng tôi. Có thể nói rằng các sản phẩm văn hóa – sáng tạo cũng đã thúc đẩy sự trao quyền hai chiều đối với bản quyền sách. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần không ngừng cải thiện mức độ quốc tế hóa và chuyên nghiệp hóa trong lĩnh vực xuất bản sản phẩm văn hóa – sáng tạo. Trong khi khách hàng nước ngoài ấn tượng với các sản phẩm văn hóa – sáng tạo mang tính đổi mới của chúng ta, họ đồng thời cũng rất chuyên nghiệp và "kỹ tính". Họ đặt ra những yêu cầu cao về kỹ thuật chế tác và chất liệu sản phẩm. Hiện nay, các hướng dẫn sử dụng sản phẩm, mô hình đặt hàng, cũng như các công việc cơ bản khác như mô tả bằng tiếng nước ngoài trên bao bì sản phẩm về kỹ thuật chế tác, kích thước, chất liệu và tiêu chuẩn sản phẩm vẫn chưa đạt mức chuẩn hóa đủ, và hiệu quả trưng bày không gian cũng như hiệu ứng triển lãm còn nhiều dư địa để cải thiện.

Câu hỏi: Trước đây, Hội chợ Sách London tập trung chủ yếu vào giao dịch bản quyền. Lần này, chúng tôi đã đưa "các sản phẩm văn hóa và sáng tạo" lên vị trí nổi bật trên quy mô lớn. Đâu là những cân nhắc đằng sau quyết định này?

Trương Nhược Khải: Báo cáo công tác chính phủ năm nay đã nêu rõ rằng "cần khuyến khích thêm các doanh nghiệp văn hóa và các sản phẩm văn hóa xuất sắc vươn ra thị trường quốc tế." Hội chợ Sách Luân Đôn – hội chợ sách quốc tế lớn đầu tiên trong năm – không chỉ là nơi giao dịch bản quyền và xu hướng dẫn dắt ngành xuất bản, mà còn là tiền tuyến của giao lưu văn hóa và sáng tạo. Việc "xuất khẩu văn bản truyền thống" dựa vào các tác phẩm kinh điển cùng sự vượt qua rào cản về thói quen dịch thuật và đọc, do đó có ngưỡng tiếp cận khá cao. Ngược lại, "xuất khẩu văn hóa và thẩm mỹ" lại là một hình thức "tiếp đất mềm." Các sản phẩm văn hóa sáng tạo là sự kết tinh của văn hóa; chúng trực tiếp thâm nhập đời sống người tiêu dùng nước ngoài dưới dạng thị giác, xúc giác và thường nhật. Việc chúng ta thúc đẩy mở rộng quy mô lớn ra thị trường quốc tế đối với "sản phẩm văn hóa sáng tạo trong lĩnh vực xuất bản" chính là nhằm xây dựng một hệ thống truyền bá những "câu chuyện Trung Hoa hữu hình," giúp khán giả quốc tế trước hết cảm nhận được một vật thể cụ thể, sau đó phát sinh hứng thú tìm hiểu văn học và tư tưởng ẩn sau nó, từ đó đạt tới sự thăng hoa cảm xúc từ "hiểu biết" đến "gần gũi."

Câu hỏi: So với sách, các sản phẩm văn hóa và sáng tạo có những ưu thế độc đáo nào trong việc kể hiệu quả những câu chuyện Trung Hoa?

Trương Nhược Khải: Lợi thế lớn nhất là "giao tiếp ít phụ thuộc vào bối cảnh nhưng lại tạo được kết nối cảm xúc sâu sắc." Sách yêu cầu người đọc phải thông thạo ngôn ngữ, trong khi các sản phẩm văn hóa – sáng tạo bản thân chúng đã là phương tiện truyền tải. Ví dụ như những chiếc nam châm tủ lạnh xoay được có khắc chữ giáp cốt, hay những con thú nhồi bông hình Lỗ Tấn mà lần này chúng tôi mang theo, đều giúp ngay cả những người không biết tiếng Trung cũng có thể nhận ra ngay các biểu tượng văn hóa Trung Hoa. Thứ hai, đó là yếu tố đồng hành trong đời sống thường nhật. Một cuốn sách có thể được trả lại kệ sau khi đọc xong, nhưng một chiếc khăn lụa hay một chiếc đánh dấu trang lại được sử dụng mỗi ngày. Sự đồng hành thường xuyên này giúp các biểu tượng văn hóa Trung Hoa từ từ thấm sâu vào đời sống hằng ngày của mọi người. Tất nhiên, chúng tôi cũng nhận thức rõ rằng các sản phẩm văn hóa – sáng tạo cần tính đến các chủ đề mang tính quốc tế ngay từ giai đoạn đầu tiên của quá trình phát triển và thiết kế. Nhiều sản phẩm văn hóa – sáng tạo ẩn chứa những hàm ý văn hóa sâu sắc đằng sau các "meme" và "cốt truyện" của chúng; nếu việc quốc tế hóa không được cân nhắc ngay từ giai đoạn thiết kế, độc giả nước ngoài sẽ rất khó hiểu.

Câu hỏi: Sau buổi trưng bày tập trung này, Ủy ban Công tác Xuất bản và Sáng tạo Văn hóa sẽ vận dụng kinh nghiệm và nguồn lực đã tích lũy được lần này như thế nào để thiết lập một cơ chế dài hạn, đảm bảo rằng các "sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa chất lượng cao của Trung Quốc" liên tục và định kỳ thâm nhập vào thị trường nước ngoài chủ lưu?

Trương Nhược Khải: Triển lãm Sách London lần này không phải là điểm kết thúc, mà là một khởi đầu mới. Chúng tôi sẽ tận dụng kinh nghiệm thực tiễn và nguồn lực kênh thị trường nước ngoài đã tích lũy được trong lần này, tập trung xây dựng một cơ chế dài hạn dựa trên nền tảng dịch vụ tổng hợp xuất khẩu xuất bản phẩm và sản phẩm sáng tạo văn hóa "Con đường Tơ lụa Đám mây", được ra mắt vào đầu năm nay. Đây là một trang web thương mại điện tử xuyên biên giới độc lập và nền tảng kết nối chuyên biệt cho các sản phẩm xuất bản và sáng tạo văn hóa. Trong tương lai, chúng tôi dự kiến sẽ khám phá một vòng khép kín phù hợp với sản phẩm sáng tạo văn hóa theo mô hình: "triển lãm trực tiếp – giao dịch trực tuyến; triển lãm ngắn hạn – vận hành dài hạn". Các nhà xuất bản và độc giả nước ngoài tham dự triển lãm sách, khi nhìn thấy những "sản phẩm tốt" tại hội chợ, có thể liên tục đặt hàng trên nền tảng "Con đường Tơ lụa Đám mây", gửi hàng đến các hiệu sách nước ngoài và đàm phán hợp tác cấp phép. Đồng thời, chúng tôi cũng sẽ thu thập phản hồi từ độc giả quốc tế để định hướng phát triển và thiết kế sản phẩm sáng tạo văn hóa, từ đó tạo ra những "sản phẩm Trung Quốc chất lượng cao" đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường quốc tế, thực sự hiện thực hóa việc mở rộng ra nước ngoài một cách chuẩn hóa và bền vững đối với tài sản trí tuệ văn hóa Trung Quốc.